Ransomware w przychodni to jednocześnie incydent techniczny, prawny i ubezpieczeniowy. Zaszyfrowanie bazy Elektronicznej Dokumentacji Medycznej może ograniczyć dostęp do danych pacjentów, zakłócić udzielanie świadczeń i prowadzić do naruszenia ochrony danych osobowych. W pierwszych godzinach liczy się kolejność działań. Nie wystarczy zgłosić sprawy ubezpieczycielowi i czekać na decyzję.
Pierwszy krok: zabezpieczenie incydentu
Po wykryciu ransomware należy ograniczyć dalsze rozprzestrzenianie ataku, zabezpieczyć systemy i zachować dane potrzebne do analizy. Trzeba ustalić, które urządzenia zostały zainfekowane, czy doszło do eksfiltracji danych oraz czy kopie zapasowe pozostają nienaruszone. Przydatna jest informatyka śledcza, ponieważ późniejsza ocena ryzyka i zakresu naruszenia powinna opierać się na ustaleniach technicznych, a nie na przypuszczeniach.
Równolegle należy uruchomić procedurę określoną w polisie cyber. Wiele produktów zapewnia dostęp do zespołu reagowania na incydenty, prawników, informatyków śledczych, wsparcia komunikacyjnego oraz pokrycie kosztów odtworzenia danych i systemów. Zakres zależy jednak od OWU. Nie należy zlecać kosztownych działań poza procedurą polisy bez sprawdzenia, czy ubezpieczyciel wymaga wcześniejszej zgody. Przykładowe produkty cyber na polskim rynku obejmują koszty reakcji na incydent, odtworzenie danych, przerwy w działalności, odpowiedzialność za wyciek danych oraz wybrane kary administracyjne.

Co z obowiązkiem zgłoszenia do UODO?
Ransomware dotyczący EDM może oznaczać naruszenie ochrony danych osobowych. Administrator powinien przeprowadzić ocenę ryzyka dla praw i wolności osób fizycznych. Jeżeli naruszenie podlega zgłoszeniu, należy zawiadomić Prezesa UODO bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w ciągu 72 godzin od stwierdzenia naruszenia. Jeżeli wszystkie informacje nie są jeszcze dostępne, UODO dopuszcza przekazywanie informacji sukcesywnie wraz z wyjaśnieniem przyczyn opóźnienia.
W przypadku danych dotyczących zdrowia ryzyko może być szczególnie istotne. UODO w 2026 r. zwracało uwagę na konieczność szybkiej analizy naruszeń w sektorze ochrony zdrowia, również gdy do incydentu doszło u dostawcy systemu EDM. Odpowiedzialność administratora nie znika tylko dlatego, że technicznie atak przeprowadził zewnętrzny dostawca.
W pierwszej fazie należy więc wykonać następujące czynności:
- Odizolować zainfekowane systemy i zabezpieczyć dowody techniczne.
- Powiadomić ubezpieczyciela lub całodobowy numer wskazany w polisie cyber.
- Uruchomić wskazanych w polisie ekspertów IT i prawników.
- Ustalić, jakie dane zostały objęte incydentem i czy mogły zostać skopiowane.
- Przeprowadzić analizę ryzyka na potrzeby obowiązków wynikających z RODO.
- Udokumentować decyzje, działania naprawcze i komunikację z ubezpieczycielem oraz organem nadzorczym.
Dokumentacja ma znaczenie zarówno dla UODO, jak i dla likwidacji szkody. Pozwala wykazać, kiedy wykryto incydent, jakie działania podjęto i dlaczego podjęto określone decyzje dotyczące zgłoszenia.
Czy polisa cyber zapłaci wielomilionową karę?
Nie należy przyjmować, że każda polisa cyber pokrywa każdą karę UODO. Na rynku są produkty, które obejmują administracyjne kary związane z RODO, ale zakres zależy od OWU, limitu, definicji kary i prawa właściwego. Przykładowe warunki ubezpieczenia dostępne na polskim rynku przewidują pokrycie kar za naruszenie danych tylko w zakresie, w jakim takie kary są ubezpieczalne zgodnie z obowiązującym prawem.

RODO pozwala Prezesowi UODO nałożyć administracyjną karę pieniężną do 20 mln euro, a w przypadku przedsiębiorstwa do 4% całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, przy zastosowaniu wyższej kwoty. To jest ustawowy maksymalny poziom, a nie automatyczna wysokość kary. W praktyce wysokość sankcji zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Dlatego przed zawarciem polisy trzeba sprawdzić nie tylko sumę ubezpieczenia, ale także osobny limit na kary administracyjne, koszty obrony, koszty notyfikacji, informatykę śledczą, odtworzenie danych, przerwy w działalności i odpowiedzialność wobec pacjentów. Suma 5 mln zł nie oznacza, że każdy z tych elementów ma do dyspozycji 5 mln zł. Mogą obowiązywać niższe podlimity.
Jak zamknąć likwidację szkody?
Po ustabilizowaniu systemów trzeba połączyć dokumentację techniczną, prawną i ubezpieczeniową. Ubezpieczyciel powinien otrzymać informacje o przyczynie incydentu, zakresie szkody, poniesionych kosztach oraz podjętych działaniach. Z kolei administrator powinien zachować dokumentację oceny ryzyka i decyzji dotyczących zgłoszenia do UODO oraz zawiadomienia osób, których dane dotyczą, jeżeli taki obowiązek powstał.
Najważniejsza zasada jest praktyczna: polisa cyber ma być uruchomiona natychmiast, ale nie zastępuje obowiązków administratora wynikających z RODO. Pokrycie kary UODO może istnieć, lecz musi wynikać z konkretnej umowy i mieścić się w granicach dopuszczalnych prawem. Przy incydencie ransomware w przychodni o wyniku decydują pierwsze działania techniczne, szybka analiza ryzyka, prawidłowe zgłoszenia i dokładne przestrzeganie procedury zapisanej w polisie.
