Badanie przebiega zgodnie z planem. Lekarz obserwuje obraz na monitorze, wykonuje pomiary i opisuje widoczne zmiany. Dopiero później okazuje się, że aparat USG działał nieprawidłowo. Obraz był zniekształcony, część parametrów nie odpowiadała rzeczywistości, a na podstawie uzyskanych danych postawiono błędne rozpoznanie. Pacjent poniósł szkodę, a placówka musi ustalić, kto odpowiada za zdarzenie. Czy w takiej sytuacji ochronę zapewnia OC lekarza?
Odpowiedź zależy przede wszystkim od przyczyny błędu i zakresu odpowiedzialności poszczególnych osób. Sama awaria urządzenia nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności lekarza. Nie oznacza jednak również, że każda szkoda związana z niesprawnym sprzętem pozostaje poza zakresem jego ubezpieczenia. Trzeba oddzielić błąd techniczny od sposobu przeprowadzenia badania i interpretacji jego wyniku.
Awaria urządzenia a odpowiedzialność za diagnozę
Aparat USG jest narzędziem wykorzystywanym do udzielania świadczeń zdrowotnych. Lekarz odpowiada za prawidłowe przeprowadzenie badania, ocenę uzyskanych obrazów i uwzględnienie ograniczeń diagnostycznych. Nie oznacza to jednak, że automatycznie ponosi odpowiedzialność za każdą usterkę techniczną urządzenia.
Kluczowe znaczenie ma możliwość rozpoznania nieprawidłowości. Jeżeli aparat wyświetlał komunikaty o błędzie, obraz był wyraźnie zakłócony lub urządzenie nie przechodziło wymaganych kontroli, kontynuowanie badania mogło naruszać zasadę należytej staranności. Podobnie należy ocenić sytuację, w której lekarz zauważył nietypowy obraz, ale nie sprawdził jego wiarygodności.
Inaczej wygląda przypadek ukrytej awarii. Jeśli urządzenie działało pozornie prawidłowo, a usterki nie można było wykryć podczas standardowej kontroli, przypisanie lekarzowi winy za błędny wynik nie jest oczywiste. Trzeba wówczas ustalić, co doprowadziło do szkody. Przyczyną mógł być defekt aparatu, niewłaściwy serwis, brak konserwacji, błąd oprogramowania lub nieprawidłowe postępowanie personelu.
Ustalenie odpowiedzialności wymaga więc sprawdzenia kilku kwestii:
- Czy lekarz miał możliwość zauważenia nieprawidłowego działania aparatu?
- Czy podczas badania wystąpiły komunikaty o błędach lub inne sygnały ostrzegawcze?
- Czy urządzenie było regularnie serwisowane i poddawane wymaganym kontrolom?
- Czy placówka zapewniła personelowi sprawny sprzęt i odpowiednie warunki diagnostyczne?
- Czy producent lub serwis mogli przyczynić się do powstania usterki?
Odpowiedzialność może dotyczyć kilku podmiotów jednocześnie. Lekarz odpowiada za własne działania, placówka za organizację udzielania świadczeń i utrzymanie sprzętu, a producent lub serwis mogą ponosić odpowiedzialność za wadę urządzenia albo nienależyte wykonanie usługi. Zdarzenie nie zawsze ma jednego sprawcę. Szkoda może być skutkiem kilku nakładających się zaniedbań.
Czy obowiązkowe OC lekarza obejmuje skutki awarii USG?
Obowiązkowe ubezpieczenie OC podmiotu wykonującego działalność leczniczą obejmuje odpowiedzialność cywilną za szkody będące następstwem udzielania świadczeń zdrowotnych albo niezgodnego z prawem zaniechania ich udzielania. Ochrona dotyczy więc odpowiedzialności za określone działania i zaniechania, a nie samego faktu wystąpienia awarii sprzętu. Istotne jest również rozróżnienie ubezpieczenia podmiotu leczniczego od indywidualnej polisy lekarza.
Jeżeli lekarz popełnił błąd diagnostyczny, ponieważ zignorował widoczne oznaki niesprawności aparatu, może powstać jego odpowiedzialność cywilna. W takim przypadku szkoda pacjenta może być następstwem nieprawidłowego udzielenia świadczenia. Ocena ochrony ubezpieczeniowej wymaga jednak sprawdzenia, kto jest ubezpieczonym, w jakim charakterze wykonywał świadczenie i jakie zdarzenia obejmuje konkretna polisa.
Trzeba przy tym uważać na uproszczenie, że obowiązkowe OC pokrywa każdą szkodę powstałą w związku z użyciem aparatury medycznej. Rozporządzenie regulujące zakres tego ubezpieczenia przewiduje wyłączenia, w tym dotyczące szkód polegających na uszkodzeniu, zniszczeniu lub utracie rzeczy. Nie oznacza to jednak automatycznego wyłączenia odpowiedzialności za uszczerbek na zdrowiu pacjenta, który powstał wskutek błędnej diagnozy związanej z awarią urządzenia. Decydujący pozostaje rodzaj szkody i odpowiedzialność ubezpieczonego.
Warto również sprawdzić, czy lekarz posiada dobrowolne OC z rozszerzeniami odpowiadającymi specyfice wykonywanej działalności. Dodatkowa polisa może zapewniać szerszą ochronę niż zakres obowiązkowy, ale jej warunki, limity i wyłączenia trzeba analizować indywidualnie. Nie wystarczy sama informacja, że ubezpieczenie obejmuje błędy medyczne.
Jak udokumentować zdarzenie i ustalić jego przyczynę?
Po stwierdzeniu awarii nie należy ograniczać się do zgłoszenia usterki serwisowi. Trzeba zabezpieczyć informacje pozwalające odtworzyć przebieg badania i ustalić, czy nieprawidłowość mogła wpłynąć na wynik. Dokumentacja techniczna może mieć równie duże znaczenie jak dokumentacja medyczna.
W pierwszej kolejności warto zgromadzić:
- Dokumentację badania, w tym opis, zapis obrazów, pomiary i datę wykonania procedury.
- Informacje o urządzeniu, jego modelu, numerze seryjnym i aktualnym stanie technicznym.
- Historię przeglądów, konserwacji, napraw oraz zgłoszeń wcześniejszych usterek.
- Komunikaty o błędach, logi systemowe i wyniki diagnostyki przeprowadzonej przez serwis.
- Opis okoliczności wykrycia awarii oraz czynności wykonanych przez personel po jej stwierdzeniu.
- Informacje o dalszym postępowaniu z pacjentem i ewentualnej weryfikacji wcześniejszego rozpoznania.
Nie należy samodzielnie usuwać danych z urządzenia ani zlecać naprawy bez wcześniejszego zabezpieczenia dostępnych informacji. W razie sporu istotne może być również uzyskanie opinii niezależnego specjalisty z zakresu diagnostyki obrazowej lub techniki medycznej. Pozwoli ona ocenić, czy wada urządzenia mogła doprowadzić do uzyskania błędnego obrazu.
Nie każda awaria oznacza błąd lekarza
Odpowiedzialność za szkodę trzeba ustalać na podstawie konkretnych okoliczności. Jeżeli lekarz prawidłowo przeprowadził badanie, nie miał podstaw do podejrzenia awarii, a usterka była ukryta, przypisanie mu winy może być nieuzasadnione. Jeżeli natomiast zignorował sygnały ostrzegawcze lub nie zastosował dostępnych metod weryfikacji, ocena może być inna.
W przypadku roszczenia pacjenta należy więc przeanalizować nie tylko dokumentację medyczną, lecz także stan aparatury, procedury techniczne i zakres obowiązków personelu. Dopiero po ustaleniu związku między działaniem lub zaniechaniem a szkodą można ocenić, czy odpowiedzialność ponosi lekarz, placówka, serwis czy producent urządzenia. Równie ważne jest sprawdzenie, która polisa obejmuje dane zdarzenie i jakie warunki ochrony zostały w niej zapisane.
